KOBİ'lerde Risk Yönetimi Rehberi

Finansal risk, paranın kesilmesi, değişim oynağı ya da borç yükümlülüğünün yerine getirilememesidir.

Nakit Akışı Riski: Müşteri borcu artıyor mu? Tedarikçi ödemesi gecikiyor mu? Stok yavaş mı harekete geçiyor? Bütün bunlar nakit akışını zayıflatır.

Döviz Riski: İthalatçılar döviz riskiyle karşı karşıya. Dolar yükselirse, ithal malların maliyeti artar. Belki marjınızı yitirirsiniz.

Faiz Oranı Riski: Borçlu iseniz ve faiz oranları yükselirse, ödeme zorluk yaşayabilir.

Karşı Taraf Riski: Büyük bir müşteri kayıp etti veya ödemeler durdu. Şirket ne yapacak?

Risk Azaltma: Nakit rezerv tut (3 aylık sabit maliyetin %50'si minimum). Borçu çeşitlendir. Müşteri borç çeşitlendir.

Hukuki risk, yasal bir sorun yaşamak anlamıdır. Vergi incelemesi, çalışan davası, kontrat ihtilafı.

Vergi Riski: Kayıtlar eksik tutuldu mu? Muhasebe hata var mı? Vergi dairesi inceleme başlatabilir. Ceza ağır olabilir.

İşçi Hukuku Riski: Çalışan haklı olarak kovuldu mu? Sosyal sigorta ödemeleri düzenli yapılıyor mu? Tarafından dava açabilir.

Sözleşme Riski: Müşteri ile kontrat var mı? Koşullar net mi? Anlaşmazlık yaşandığında, kim hak sahibi olur?

Risk Azaltma: Tüm belgeleri saklayın. Muhasebe ve payroll servisi profesyonellerden alın. Sözleşmeleri avukat ile gözden geçirin.

Operasyonel risk, işletmenin temel işlevlerinin kesintiye uğraması riskidir.

Teknoloji Riski: Ana bilgisayar arızalandı. İş durdu. Veri kayıp oldu.

İnsan Kaynakları Riski: Kilit personel (muhasebeci, satış müdürü) ayrıldı. İş kesintisine uğradı.

Tedarik Zinciri Riski: Tedarikçi ürün vermiyor. Tüm üretim durdu.

Nitelik Riski: Ürün kalitesi düştü. Müşteri şikayetleri başladı. Müşteri kaybı.

Risk Azaltma: Veri yedeği düzenli al. İşlemler dokümante et. Alternatif personel eğit. İkinci tedarikçi bul.

Tedarikçiye aşırı bağımlılık, ciddi risk yaratır. Tedarikçi problem yaşarsa işletme durabilir.

Bağımlılık Analizi: Toplam satın alımın %30'undan fazlası tek bir tedarikçiye gidiyor mu? Evet ise, risk yüksek.

Tedarikçi Sağlığı: Tedarikçi finansal problem içinde mi? Bankasıyla borç ödeme sorunları mı yaşıyor? Ürün kalitesi düşüyor mu?

Risk Azaltma: En az iki alternatif tedarikçi her zaman hazır bulunmalıdır. Kontrat hükümleri açık olmalıdır. Önceden bilgilendirme süresi olmalıdır.

Çoğu KOBİ, sözleşmelere yeteri kadar ilgi göstermiyor. Ama sözleşme, anlaşmazlık yaşandığında hakim rolü oynar.

Müşteri Sözleşmeleri: Ödeme koşulları nedir? Teslim zamanı nedir? İadeler kabul ediliyor mu? Sorunlar yaşandığında kim sorumlu?

Tedarikçi Sözleşmeleri: Fiyat sabit mi? Ödeme koşulları nedir? Kalite garantisi var mı? Teslim garantisi var mı?

Çalışan Sözleşmeleri: Görevler nedir? Sorumluluğu nedir? Maaş koşulları? Sır tutma yükümlülüğü?

Yönetim Tavsiyesi: Tüm sözleşmeleri aynı şablondan düzenle. Önemli sözleşmeleri avukata gözden geçirt. Tüm sözleşmeleri arşivle.

Risk haritası, tüm riskleri bir sayfada görmemize yarar. Hangi riskler yüksek? Hangileri düşük?

Risk Haritası Yapımı:

1. İşletmeyi etkileyen tüm riskleri listele (finansal, hukuki, operasyonel, tedarik).

2. Her risk için olasılığı belirle (düşük, orta, yüksek).

3. Her risk için etkileri belirle (düşük, orta, yüksek).

4. Olasılık × Etki = Risk Şiddeti. Yüksek olasılık + yüksek etki = en riskli.

5. En riskli olanlara öncelik ver. Onları azaltma planı yap.

Örnek Harita:

• Nakit Akışı Riski: Yüksek Olasılık, Yüksek Etki = Kritik. Çözüm: Tahsilat sistemi kur.

• Tedarikçi Kaybı: Orta Olasılık, Yüksek Etki = Yüksek. Çözüm: İkinci tedarikçi bul.

• Bilgisayar Arızası: Düşük Olasılık, Yüksek Etki = Orta. Çözüm: Yedek sistem hazırla.